Tele-Hiçleme Nedir?
“Hiç karşılıklı olarak sohbet ettiğiniz birinin aniden iletişimi keserek göz temasını kesip kafasını indirerek cep telefonuyla ilgilendiğini gördüğünüz olmuş muydu? Eğer bunu daha önce yaşadıysanız aslında bu davranış sandığınızdan daha yaygın. Ve bir isme sahip: Tele-hiçleme”
Teknolojik gelişmelerin 21.yüzyıla getirmiş olduğu devrim bireylerin sosyal etkileşimlerin boyutunu önemli ölçüde değiştirmiştir. İletişim araçları gündelik yaşamın vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Zamanı ve mekanı aşan gelişmeler bireylerin daha hızlı ve etkileşim kurmasını sağlamıştır. Örneğin uzaktaki sevdiklerinden hızlı şekilde haber alabilmesini ya da küresel salgın döneminde eğitimine ve işine devam edebilmesini sağlamıştır. Teknolojinin özellikle her zaman yanımızda taşıdığımız akıllı telefonların sağladığı faydaların yanında sosyal yaşamda tele-hiçleme olarak isimlendirilen bir soruna da neden olabilmektedir.
Tele-hiçleme bir başkasını göz ardı ederek, yok sayarak akıllı telefon kullanımına devam etmeyi ifade eden bir kavramdır. Telefon ve küçümseme kavramlarının birleştirilmesiyle oluşturulan “phubbing” terimi ile 2013 yılında literatüre girmiştir. “Sosyotelizm” veya “mobil ihmalkarlık” olarak da bilinmektedir. McCann, bu davranışı 21. yüzyılın bir olgusu olarak tanımlamaktadır. Bireyin bir etkileşim esnasında aniden iletişimi keserek dikkatini telefonu ile ilgilenmeye vermesi şeklinde kendisini gösterir. Saate bakma, mesajları kontrol etme veya sosyal medyada gezinme şeklinde gerçekleşebilir. Kişi sanal ortamı gerçek bir iletişime tercih etmektedir. Çeşitli dijital bağımlılıklarla da ilişkili görülen tele-hiçleme, sosyal bir davranış bozukluğu olarak kabul edilir.
Tele-hiçleme davranışının genel olarak incelendiğinde haberleşme, sosyal medya ile ilgilenme ve duygusal ihtiyaçları karşılama ihtiyacı ile açığa çıktığı görülmektedir. Tele-hiçleme davranışı gösteren bireylerin akıllı telefon kullanmadıkları zamanlarda gerginlik, huzursuzluk, eksiklik, rahatsızlık hissettikleri bilinmektedir. Akıllı telefonlarına yükledikleri anlamın büyük olduğu görülmektedir. Anlık olarak bu olumsuz ruh halini değiştirebilmek amacıyla cep telefonlarını kontrol etme ihtiyacı hissederler. Ayrıca bireyin sosyal medyadan aldığı desteğin tele- hiçleme davranışı ile önemli ölçüde ilişkisi vardır.
Bir sosyal davranış bozukluğu olarak ele alındığında tele-hiçleme davranışının pek çok olumsuz etkisi vardır. Kişinin sosyal ortamdan uzaklaşmasına sebebiyet verebilmektedir. Çift ilişkisinde çatışmalara neden olarak ilişki doyumunu azaltabilmektedir. Eğitim ortamlarında öğretmen ve öğrenci açısından eğitim öğretimin kalitesini olumsuz etkilemektedir. Tele-hiçleme davranışına maruz kalan bireyleri dışlanmış, yalnız, kızgın ve ilişki içinde değersiz hissettirebilmektedir. Arkadaşlık tatminini düşürmektedir. Bu açıdan bakıldığında sosyal etkileşimi ciddi oranda sekteye uğratan bir davranış olduğu görülmektedir.
Kaynakça
Aydın, M., Çetin, M. (2024). Dijital çağda öğretmenlerin tele-hiçleme davranışlarına yönelik görüşleri. Yaşadıkça Eğitim Dergisi, 38(3),552-566. doi.org/10.33308/26674874.2024383780
Güler, Ç., & Sevinç, S. (2022). Tele-hiçleme (phubbing) davranışına maruz kalmanın öğrenme-öğretme süreçlerine etkilerine ilişkin algılar. Ege Eğitim Teknolojileri Dergisi, 6(1), 77-89.
Hanaylı, B., & Tozkoparan, G. (2025). Üniversite öğrencilerinde sosyotelizm (phubbing) davranışlarının incelenmesi. Journal of Business in The Digital Age, 8(1), 14-32.
Karadağ, E., Tosuntaş, Ş. B., Erzen, E., Duru, P., Bostan, N., Mızrak Şahin, B., … Babadağ, B. (2016). Sanal dünyanın kronolojik bağımlılığı: Sosyotelizm (phubbing). Addicta: The Turkish Journal on Addiction, 3, 223‒269. http://dx.doi.org/10.15805/addicta.2016.3.0013
