Yaralı Kadının Baba Meselesi

“Daddy issues” yani “baba meselesi”: Epey sık kullanılan, pek çok kadının kendini özellikle partnerine anlatmak için tercih ettiği kavramlardan biri. Babasıyla meselesi olan bir kadını tanımak zor değildir. Kendilerine güvenmekte ve sağlam ilişkiler kurmakta çok güçlük çekerler. Tehlikeye karşı tırnaklarını çıkarıp hazır-ol’da beklerler. Çaresiz ve zayıf görünürler, avcının hedefindeki ufak bir tavşan gibi. Bazen hangi kaba koysanız, onun şeklini alacak, herkese kolaylıkla uyumlanacak akıllı uslu bir kız çocuğu gibidirler; bazen de erkeklere güvensizliklerinden tanırsınız onları. Bazıları zamanla mücadeleci ve kendi kendine yeten, umarsız birine dönüşür. Bu yaralı kadınların hepsinin ortak bir özelliği vardır: bir eksiklik duygusuyla yaşarlar, mutsuz ve umutsuzdurlar.

Jungiyen terapist Linda Schierse Leonard, “Yaralı Kadın Baba-Kız İlişkisinin Yaralarını Sarmak” adlı kitabında “baba meselesi”ni ele alır. Baba-kız ilişkisini hem bireysel boyutta hem de toplumsal boyutta inceler. Yazara göre, yaralı kız çocuğunun durumu yalnızca kadınlık meselesi olarak ele alınmamalı; çünkü baba-kız ilişkisi, eril-dişil güçler arasındaki dengeye işaret eder. Baba burada, toplumun babaya yani eril olana dair algısını gösteren bir semboldür aynı zamanda;  kız çocuğu ise toplumun dişilliğe bakışını yansıtır. Yüzyıllar boyu toplumlar, dişilliği değersizleştiren kültürler üretmişlerdir. Bu açıdan kadınlar için toplum da, yaralayıcı bir baba işlevi görebilir. Bu yüzden aslında yaralı kadın konusu, bütün toplumu ilgilendiren bir meseledir.

Görevlerini yerine getir(e)meyen baba, kız çocuğu için yaralayıcıdır. Nedir babanın görevleri? Özverili ve sorumluluk sahibi olarak kızının yanında olmak, onun fikri, mesleki, duygusal ve manevi yönlerinin gelişimine destek olmak, kadınlığının özelliklerini takdir etmek ve onu korumak. Nasıl davranan babalar yaralayıcıdır peki? Zayıf, sorunlarıyla baş edemeyen; ya da sorumluluk almayan, ulaşılamayan; ya da takdir etmeyen, hor gören, küçümseyen baba, aşikar ki yaralayıcıdır. Öte yandan sınır çizemeyen, otoritesi olmayan, değer öğretemeyen baba da kızını şımartacak, farkında olmaksızın bağımlı biri olmasını teşvik edecek, onu yaralayacaktır.

Yaralanmış bir kız çocuğu, işlevini yerine getiremeyen bozulmuş eril gücün sonuç çıktısıdır denebilir. Yaralı kız çocuğu, babasından ve toplumdan alamadığı desteği, güveni, sıcaklığı başka yollarla tamamlamaya çalışır. Burada biri edilgen biri de mücadeleci olan iki rol/yol çıkar karşısına. Edilgen rol güçsüzleştirilmiştir, ebedi kız çocuğu olarak tanımlanır; mücadeleci rolde ise adeta bir savaşçı olan zırhlı amazon kadını vardır.

Ebedi Kız Çocuğu

Ebedi Kız Çocuğu ve Zırhlı Amazon Kadını, baba-kız ilişkisinde yaralanmış kız çocuklarının yetişkin yaşamlarına dair iki arketipi tanımlar esasen. Arketip, kuşaklar boyunca oluşagelmiş ve toplumdaki bireylerin zihninde oluşan bir görüntüyü, kalıbı ya da örüntüyü betimleyen imgelerdir. Jung, toplumların da bir hafızası olduğunu, toplumsal bilinçdışının bu hafızayı paylaştığını ifade eder. Bu doğrultuda arketiplerin, toplumsal bilinçdışının içerdiği ögeleri tanımlayan/betimleyen soyut semboller olduğu söylenebilir.

Ebedi Kız Çocuğu arketipi uyumlu, kırılgan, şımarık ya da isyankar varoluşlarda olabilir. Uyumlu, kendi sesini bulamamıştır, kim olduğunu başkalarına göre tanımlar. Kocasının cici eşi, babasının prensesi, annesinin akıllı kızı olabilir. Kırılgan, ailenin kendi dünyasında yaşayan narin ve uslu kızı olabilir. Şımarık, gerçeğe uymayan büyük hayalleri olan, eyleme geçme becerisinden yoksun bir hayalperest olabilir. Yaşamını dolu dizgin yaşıyor gibi görünür ama esasen amaçsızdır, tutunamayandır. İsyankar, toplumun kınadığı, dışladığı bir tiptir ya da toplumu kendisi reddeder. Değersizlik duygularıyla dolu olabilir, kendini kurban olarak görebilir ama kendi sorumluluğunu göremez.

Ebedi kız çocuğu gizli bir umutsuzluk taşır içinde, kendi olmaya yönelik bir umutsuzluktur bu. Dahası, harekete de geçemez. Bu durumu önce kabul etmeli, sonra aşmalıdır. Gücünü aktifleştirmelidir.

Zırhlı Amazon Kadını

Zırhlı Amazon Kadını arketipi adını Amazon kültüründen alır. Amazon kadınları erkekleri değersizleştiren, köleleştiren bir kültür üretmiştir. Bu kadınlar, avlayan, fetheden, korkusuz, savaşçı olarak nam salmışlardır. Zırhlı Amazon Kadını tabiri ise, eril güçle özdeşleşmiş yaralı kadını tarif eder. Bu rol, gücünü fark edemeyen Ebedi Kız Çocuğunun tam karşı kutbunda yer alır. Bu kadınlar görevini yerine getiremeyen babaya karşı adeta bir Amazon zırhı giyerek tepki vermiştir.

Zırhlı Amazon Kadını arketipi işkolik, itaatkar, kurban ve savaşçı varoluşlarında olabilir. İşkolik modeli, aşırı çalışır ve yüksek başarı gösterir. Kimliğini işi ve başarıları oluşturur, sezgilerine ve duygularına kapalıdır. İtaatkar ise, bir görev insanıdır, kendinden beklenenleri eksiksiz yerine getirmeye çalışır. Kendini hep başkalarının hizmetinde bulur. Kurban modelini, acı çeken biri olarak görürüz. Acı çekme ve mağduriyeti bir maske olarak kullanır. Maskenin ardında kırgınlık ve sınırlılık vardır. Hep içe atar, bastırır, sessiz kalır, kendiyle ve gerçekle yüzleşmez, gölgede yaşar. Savaşçı ise, bir erkek gibi yaşamayı seçmiş hüzünlü bir kraliçe gibi tarif edilir. Bütün erkekleri zayıf görürken yalnız kendini güçlü görür. Güçlü olan kendisi olduğu için yapılması gerekeni yapmaya odaklı yaşar. Güçlü ve mantıklı olma çabasındadır.

Zırhlı Amazon Kadını hangi varoluşta olursa olsun, içinde çaresizlik duygusunu taşımaktadır. İlişkilere ve duygularına yabancılaşmıştır, her şeyin kontrolünü elinde tutmaya çalışır. Kendi kırılganlığı ve yaşamın kontrol edilemez tarafıyla barışmalıdır ki yumuşayabilsin.

Yaralı Kadın

Yaralı kadın ne yapmalıdır? Ona zarar veren davranış döngülerini dikkatle fark etmeli, açık yüreklilikle kabul etmelidir. Her yaralı kadın bu iki arketipe ve onların farklı varoluşlarına aşinadır. Zaman zaman her bir varoluşu deneyimlemiş olabilir. Biri daha baskın diğeri daha zayıf olabilir. Önemli olan bu döngüleri kabul ettikten sonra, dönüşüm sürecine girmektir. Dönüşüm, bu yönlerini birbiriyle barıştırmaktan geçiyor. Ebedi Kız Çocuğu, Zırhlı Amazon’dan kendi gücünü aktifleştirmeyi öğrenebilir; kendi ayaklarının üstünde durmayı, sorumluluk almayı, karar vermeyi… Zırhlı Amazon ise yumuşamaya ihtiyaç duyar. Duyuları ve duygularıyla temasa geçmeye çalışmalı, mantıklı düşünmeyi sezgisel yönüyle dengelemelidir. Yardım ve sıcaklık kabul etmeye kendini açmalıdır. Zırhlı Amazon da bu konularda Ebedi Kız Çocuğu ile pekala el ele tutuşabilir.