Teknoloji Dost mu Düşman mı? Çocukları Teknoloji Bağımlılığından Korumanın Yolları

 Her geçen gün gelişen teknoloji ile internetin ve teknolojik aletlerin hayatımıza etkileri artıyor. Teknolojik aletler bilgiye erişebilirliğiyle, sunduğu hizmetin kolaylığıyla ve sınırsız iletişim-eğlence sunmasıyla hayatımızın vazgeçilmezleri arasına girmeyi başarıyor. Neredeyse herkesin evinde bulunan bu cihazlar bir şans mıdır yoksa çocuklara verilen büyük bir zarar mıdır?

Doğru kullanılmadığı takdirde teknolojinin çocuklara vereceği olumsuz etkiler herkes tarafından bilinir. Bu sebeple bazen ebeveynler, kendileri teknolojinin içerisinde olsalar dahi çocuklarını teknolojik aletler konusunda çok kısıtlarlar. Çocukların ileride bilinçli bir kullanıcı olmasını istiyorsak teknolojiden tamamen uzak tutamayacağımızı kabul etmemiz gerekir. Çocukları ömürleri boyunca korumak yerine onlara kendilerini nasıl korumları gerektiğini öğretmek yerinde olacaktır.

Çocuğunuza Bilinçli Teknoloji Kullanımını Nasıl Öğretebilirsiniz? 

• Çocuklar bulunduğu ortamlarda gözlem yoluyla birçok şey öğrenirler. Okulda, evde, sokakta çevresinden öğrendiği şeyleri hayatlarına geçirirler. Çok fazla tablet ile oynadığı için ebeveynleri tarafından uyarılan bir çocuğun her gün saatlerce televizyon izleyen veya telefon ile ilgilenen ebeveynleri varsa, elbette çocuk söylenenden ziyade gördüklerini uygulamaya geçirecektir. Bu konuda çocuklara rol model olmak gerekir. 

• Sınırlar her çocuk için sağlıklıdır. Aşırı baskıcı bir otorite tutumu sergilemeden çocuklara kural koymak ve çocuğun güvenliği, sağlığı için bu kuralların koyulduğuna dair açıklama yapmak yeterli olacaktır. Teknoloji kullanımına kısıtlama konulacağı zaman çocukla birlikte kuralları belirlemek yani işe çocuğu da dahil etmek çocuğun kendisini kısıtlanmış hissetmemesini sağlar. Örneğin günlük bir saat televizyon izlemesi gerektiğini ve neden bir saatten fazla izlememesi gerektiği açıklandıktan sonra günün hangi zaman diliminde izleyebileceğini (örn. ödevlerden önce mi, sonra mı?) birlikte kararlaştırabilirsiniz.

• Çocuğunuza öğüt veren bir konumda olmak yerine çocuğunuzun güvenliğini isteyen bir ebeveyn rolünde olmak için aşırı internet kullanımının önüne geçmek amacıyla teknolojinin fayda ve zararlarıyla ilgili birlikte bir liste oluşturabilirsiniz. Böylece çocuğun farkındalığı artmış olacaktır.

• Teknoloji kullanımına zaman sınırlaması koyulan çocuklar internetsiz kaldıklarında genellikle ne yapacağını bilemezler ve canlarının sıkılmasından yakınırlar. Bu gibi durumlarda ebeveynler çocuk için çok da cazip olmayan şeyler sunar: ev işlerine yardım etmek, ev ödevlerini yapmak, odasını toplamak gibi. Böyle bir durumda çocuk elbette internet dışında gerçirilen zamanın çok da keyif verici olmadığını düşünür. Çocukları sanal dünyadan uzak tutmanın en güzel yolu sanal olmayan dünyanın da keyifli olduğunu göstermektir. Çocukların kendi ilgi ve zevklerine yönelik hobi edinmesi, evde canları sıkıldığında ulaşabilecekleri başka bir hobinin olması onları teknoloji bağımlılığından korur. Ancak çocukların canlarının sıkılmasına izin vermek de gerekir. Birçok farklı fikirler ve oyunlar çocukların canları sıkıldığında akıllarına gelmektedir.

• Ergenlik dönemine doğru çocuklar teknolojik aletleri sosyalleşme araçlarından birisi olarak görmeye başlayabilir. Sanal dünyada sosyalleşmek her ne kadar masum gözükse de mahremiyet konusunda oldukça sakıncalı olabilecek bir ortam sunabilir. Bunun önüne geçmek için ise yine belirli gruplarla eğlenebileceği, ortak bir aidiyet geliştirebileceği kurslara gitmesi veya hobi edinmesi çocuğun gerçek arkadaşlıklar edinmesini sağlayarak bir korucu faktör oluşturur.

• Çocuklara lise çağından önce bireysel olarak kullanabileceği teknolojik cihazlar zorunlu olmadıkça verilmemelidir. Verilen cihazlar ortak kullanıma açık olmalıdır ve içerikler ebeveynler tarafından kontrol edilmelidir. Hatta bunun için ebeveyn koruma sistemi (internetteki kötü içerikleri engelleyici bir sistem) satın alınabilir. Çocuklar kontrolsüz bir şekilde internet ortamında gezdindikleri takdirde yaşlarına uygun olmayan korkutucu, müstehcen veya yanlış bilgi içeren şeylere maruz kalabilir, kişisel bilgilerini paylaşabilirler. Bunun için çocukların internet kullanımı mutlaka gözlemlenmelidir ve cihazlar (bilgisayar da dahil) salon gibi herkesin görebileceği kullanılmalıdır.

• Teknolojik aletler hiçbir zaman çocuklara yaptırım için ödül olarak sunulmamalı veya ceza olarak elinden alınmamalıdır. Ebeveynler genellikle ödev, sınav gibi konular için teknolojik aletleri gündeme alırlar. Çocuğa ödev yaptırmak için teknolojik aletlerin ödül olarak sunulması çocuğu ödev yapmaya teşvik etmekten ziyade teknolojik aletlerin elde edilmesi gereken bir ödül, bir başarı olarak görmesine neden olur.

(Kyn: Şakiroğlu, M. ve Akyol, C.P. (2018). Çocukları Sanal Dünyadan Koruma Kılavuzu.İstanbul: hayykitap)