Sessiz Tükenmişlik: İşlevselliğin Ardına Gizlenen Yorgunluk
Sessiz tükenmişlik, bireyin günlük yaşamını ve sorumluluklarını sürdürebilmesine rağmen, duygusal ve zihinsel olarak derin bir yorgunluk yaşamasıyla karakterize edilen bir süreçtir. Bu durum, klasik tükenmişlikten farklı olarak belirgin bir iş bırakma, performans düşüşü ya da görünür krizlerle seyretmez. Aksine, birey dışarıdan bakıldığında “iyi”, “başarılı” ve “kontrol altında” görünür.
Bu nedenle sessiz tükenmişlik çoğu zaman fark edilmez; hatta bireyin kendisi tarafından dahi.
Sessiz Tükenmişliğin Temel Özellikleri
Sessiz tükenmişlik yaşayan bireylerde sıklıkla şu belirtiler gözlenir:
- Günlük işlevselliği sürdürürken artan içsel yorgunluk hissi
- Duygusal tepkilerin azalması ya da otomatikleşmesi
- Sürekli meşgul olma hali ve durmaya karşı tahammülsüzlük
- Keyif alınan etkinliklerin anlamını yitirmesi
- “Şikâyet edecek kadar kötü değil” düşüncesiyle duyguların bastırılması
Bu bireyler genellikle yardım istemekte zorlanır; çünkü yaşadıkları durum, çevre tarafından “haklı bir sorun” olarak algılanmayabilir.
Kimler Daha Risk Altında?
Sessiz tükenmişlik özellikle;
- Yardım mesleklerinde çalışanlar (psikologlar, öğretmenler, sağlık çalışanları),
- Yüksek sorumluluk alan ve duygusal yük taşıyan bireyler,
- Mükemmeliyetçi ve yüksek işlevli kişiler,
- “Güçlü olmak” zorunda hisseden yetişkinlerde daha sık görülür.
Bu gruplarda tükenmişlik, çoğu zaman görev bilinci ve sorumluluk duygusu ile maskelenir.
Neden Fark Edilmez?
Sessiz tükenmişliğin görünmez olmasının temel nedeni, bireyin işlevselliğini kaybetmemiş olmasıdır. Toplumsal olarak üretkenlik, dayanıklılık ve devam edebilme hâli “iyilik” göstergesi olarak kabul edilir. Oysa duygusal iyi oluş, yalnızca ayakta kalmakla değil, yaşamla kurulan bağın niteliğiyle ilişkilidir.
Klinik ve Sahada Ne Yapılabilir?
- Tükenmişliği yalnızca performans düşüşü üzerinden değerlendirmemek
- Danışanların “idare ediyorum” ifadelerini derinleştirmek
- Dinlenmenin verimlilikten bağımsız bir ihtiyaç olduğunu vurgulamak
- Duyguların bastırılmasına değil, düzenlenmesine alan açmak
Sessiz tükenmişlik bir zayıflık göstergesi değil; uzun süreli duygusal yüklenmenin doğal bir sonucudur.
Sonuç
Bazen en çok yorulanlar, bunu en az dile getirenlerdir. Sessiz tükenmişlik, bireyin artık durmaya değil, görülmeye ve anlaşılmaya ihtiyaç duyduğunu işaret eder. İyilik hâli, yalnızca devam edebilmek değil; yaşamla temas edebilmektir.
